Dieren in duurzaam bouwmateriaal

Columnreeks: Bouwen voor een toekomst
Verschenen in: V – Vegan magazine – lente 2010 – nr. 84

Wanneer ik mijn ogen dicht doe en denk aan heel duurzaam levende mensen wonend in een heel duurzaam huis, dan heb ik een bepaald beeld voor me. Ik zie een onregelmatig bouwwerk voor mij dat is gemaakt van natuurlijke materialen. Het riet, het hout, de keien en het leemachtig materiaal hebben niet van die felle hippe kleuren, maar zijn meer grauw van kleur. Verder gaat het bescheiden, maar vrijstaande geheel zoveel mogelijk op in zijn omgeving, die zelf ook uit riet, hout, keien en leem bestaat.
Op de een of andere manier associeer ik duurzaamheid met natuurlijke dingen. En als ik aan natuurlijke dingen denk, denk ik aan het geheel van planten en dieren zonder mensen. Wat hier precies de oorzaak van is weet ik niet, maar ik ben niet de enige die er zo over denkt.

Kijkend naar de isolatiematerialen, is er voor de traditionele oermens geen natuurlijker materiaal dan schapenwol te vinden. Schapenwol wordt veelal – ook door niet-oermensen – gezien als een van de meest duurzame isolatiematerialen.
Nu kan ik daar tegenin brengen dat het sterk afhankelijk is waar het materiaal vandaan komt. Schapenwol van Texel, met maar een zeer beperkte transportafstand, zou nog een goede milieuscore kunnen behalen. Het wordt een ander verhaal wanneer de wol uit Australië wordt geïmporteerd. Ik ben er vrij zeker van dat wol dan niet meer gezien kan worden als duurzaam isolatiemateriaal. Goed, duurzaam of niet, de veganist wil er natuurlijk niets mee te maken hebben.
Dan is er nog de moderne mens. Hij zoekt zijn heil in ingewikkelde technologische oplossingen. Zo kun je bijvoorbeeld basalt verwarmen tot een temperatuur van 1400 graden Celcius, daar doe je nog iets ingewikkelds mee (je slingert het gesmolten materiaal weg met een zogenaamde spinner), je voegt wat bindmiddel toe en verwerkt dit vervolgens in een verhardingsoven tot een mat. Resultaat: een stuk steenwol waarmee je een huis prima kunt isoleren, maar dat minder duurzaam is. Gelukkig is er voor de milieubewuste veganist nog de vlasisolatie, die iets minder milieubelastend is en waarvoor geen schaap geschoren hoeft te worden.
Ironisch genoeg moet de duurzame veganist niet alleen bij isolatiemateriaal opletten wat hij koopt, maar ook bij andere milieuvriendelijke bouwmaterialen. Zo kom je bijenwas eigenlijk alleen bij de duurzame bouwmarkt tegen. Misschien is dat ook weer niet zo heel vreemd als je bedenkt dat je honing als ingrediënt van voedingsmiddelen eigenlijk alleen maar in biologische producten tegenkomt. De middelen voor het behandelen van vloeren bevatten bijna allemaal bijenwas, in tegenstelling tot de chemisch vergelijkbare producten uit de gangbare bouwmarkten.
Wie goed zoekt kan echter ook een natuurlijke olie zonder bijenwas vinden op de duurzame bouwmarkt. Ingrediëntenlijstjes zijn daar over het algemeen nog te begrijpen. Dit weer in tegenstelling tot de producten op de gangbare bouwmarkten. De ingrediëntenlijstjes daar zijn voor mij even onbegrijpelijk als die op het gemiddelde cosmeticapotje, áls de ingrediënten al vermeld staan. Vaak wordt er volstaan met de vermelding ‘oplosmiddelenvrij’. Dat lijkt een enorme opluchting, want het gebruik van oplosmiddelen wil je tot een minimum beperken. Je weet alleen niet wat er dan wél in zit. Ik kan je verklappen dat er ter vervanging helaas niet de meest prettige middelen voor het milieu worden gebruikt.
Gelukkig voor de veganist lijkt het er wel op dat de meeste bouwmaterialen vrij zijn van dierlijke producten, zeker in de gangbare bouwmarkt. Van lijmen en plaksels weet ik niet zeker of dat altijd het geval is en wat het vinden van een dierenhaarvrije kwast betreft, zou ik een hele column kunnen schrijven. Maar als ik me beperk tot bouwproducten (en gereedschappen even laat voor wat ze zijn) heb ik verder alleen nog dierlijk materiaal aangetroffen in schuimbeton. Het is misschien wat vreemd om dierlijk huidschraapsel – afkomstig uit de lederindustrie – te koken en aan beton toe te voegen om zo schuimbelletjes in het beton te laten ontstaan. Je hebt dan wel beton dat iets beter isoleert en een stuk lichter is, maar zelfs dan past het niet goed in een heel duurzaam huis. Zelfs niet wanneer je plantaardige belletjes zou maken, want die maken van beton nog geen natuurlijk materiaal. Want het beeld dat natuurlijke materialen duurzaam zijn, is wellicht zo gek nog niet. Veel gekker is het dat juist in duurzame materialen dierlijke onderdelen zijn verwerkt.

One thought on “Dieren in duurzaam bouwmateriaal

Comments are closed.