Bamboe

Verschenen in: V – Vegan magazine – lente 2012 – nr. 92

 

Hoe duurzaam is bamboe?

Vroeger was bamboe bekend als een grassoort die aan de andere kant van de wereld groeit en gegeten wordt door panda’s. Tegenwoordig zijn er allerlei producten te vinden die gemaakt zijn van dit materiaal. Van de ongeveer 1400 bekende bamboesoorten wordt slechts een aantal gebruikt. Zo zijn er enkele soorten geschikt voor consumptie. Deze zijn te vinden in Chinese groentepakketten in de schappen van de supermarkt. Veel interessanter is de toepassing op steeds grotere schaal in producten als kleding, papier en bouwmaterialen, omdat duurzaamheid hier een belangrijke rol speelt.

Voordelen?
De enorme groeisnelheid van bamboe zien we bij geen andere plant terug. Sommige soorten kunnen in een half jaar tijd wel 35 meter hoog worden. In vier á vijf jaar is het bamboe voldoende verhout om het te kunnen gebruiken als bouwmateriaal. Vergelijk dat eens met een eik die er wel 80 jaar over doet om volwassen te worden. Maar dat is niet het enige. Bamboe kan groeien op arme grond en heeft weinig water nodig. Bovendien zouden voor de productie in principe geen bestrijdingsmiddelen nodig zijn en voorkomt bamboe erosie waardoor ontbossing wordt tegengegaan. En bamboe is een grassoort die bij het oogsten wordt afgesneden in plaats van ontworteld. Het is daarom niet nodig om bamboe opnieuw aan te planten, zoals dat wel nodig is bij bijvoorbeeld katoenplanten of bomen.
De milieubalans van bamboe lijkt dus zonder twijfel positief. Vrijwel ieder bamboeproduct wordt als duurzaam aangeprezen. Zelfs fietsen, usb-sticks, pennen en fotolijstjes worden op deze manier voorzien van een duurzaam randje.
Toch moeten hier kanttekeningen geplaatst worden. Zo is het meeste bamboe hol. De enorme groeisnelheid heeft betrekking op de lengtegroei en niet op de massa. Vergelijk je bamboe met Europees eiken, zoals hierboven, dan heb je ongeveer 4,5 keer minder landoppervlak nodig om een zelfde hoeveelheid bruikbaar materiaal te kunnen oogsten. Dat is minder spectaculair dan de 20 keer die op basis van de lengtegroei gesuggereerd wordt. Ook zijn er bij de verschillende toepassingen andere nadelen te noemen. Hieronder bespreek ik ze voor bouwmaterialen, papier en kleding.

Bouwmateriaal
Als bouwmateriaal zien we bamboe vooral terug als plaatmateriaal of als vloerdelen. Het bamboe dat verhout is, heeft een hardheid die vergelijkbaar is met hardhout. Bamboe wordt dan ook gezien als een alternatief voor hardhout. Bamboe kan echter niet goed tegen water en kan daarom alleen binnen worden toegepast. Om bamboe te kunnen gebruiken als plaatmateriaal of vloerdelen wordt de bamboestam in plakjes gezaagd en deze worden met elkaar verlijmd. Er is veel lijm nodig om al die bamboeplakjes aan elkaar te lijmen.

Bamboe plaatmateriaal zie je over het algemeen in twee varianten voorkomen: naturel en karamel. Nu klinkt naturel heel naturel, maar dat is het niet. Het bamboe is gebleekt, vergelijkbaar met het blonderen van haar bij de kapper. Hierbij wordt het milieuonvriendelijke waterstofperoxide gebruikt. Dan toch maar voor de karamel variant gaan? Om de karamelkleur te verkrijgen wordt het bamboe verhit, zodat de suikers in het bamboe smelten. Voor het verhitten van bamboe is veel energie nodig, wat weer gevolgen heeft voor met name het broeikaseffect. Dat wordt extra versterkt doordat het proces in China plaatsvindt, waar energieopwekking het milieu meestal meer vervuilt dan in Europa.

Papier
Sinds kort is er ook papier te verkrijgen dat afkomstig is van bamboe, namelijk (print)papier. Het wordt verkocht als ‘boomvrij’ papier. Dat moet een groot voordeel lijken, maar de vraag is of dat het geval is. Voor de productie van papier wordt normaal gesproken bijvoorbeeld eucalyptus gebruikt, een boom die in massa iets minder snel groeit dan bamboe. De productie van bamboe is vanuit milieuoogpunt dus iets gunstiger, maar het proces om er daarna papier van te maken is vergelijkbaar. Bovendien is het misschien beter om bamboe te vergelijken met gerecycled printpapier, een milieuvriendelijke variant die overal verkrijgbaar is. Het is lastig in te schatten, omdat er nog weinig onderzoek naar gedaan is, maar recyclen is vaak gunstiger dan het produceren van een heel nieuw product.

Kleding
Tegenwoordig wordt steeds meer kleding gemaakt van bamboe. De zachtheid van de stof zou vergelijkbaar zijn met zijde. Bovendien wordt zweet door de open structuur van de vezels sneller opgenomen, waardoor het minder aan je huid plakt dan katoen. Ook bij kleding is de duurzaamheid van bamboe een belangrijk verkoopargument. Wederom is het lastig om een vergelijking te maken, in dit geval tussen bamboe en katoen. De productie van katoen staat bekend om de enorme hoeveelheden bestrijdingsmiddelen die gebruikt wordt. Dat geldt uiteraard niet voor biologisch geproduceerd katoen. Daar staat tegenover de op eigen ervaring gebaseerde levensduur van bamboekleding. Levensduur is een belangrijk aspect met betrekking tot de duurzaamheid van materialen. Vooralsnog lijken de sokken en T-shirts die ik gedragen heb, sneller te slijten dan katoenen kleding.

Tot slot
Een meer kritische blik ten aanzien van het etiket ‘duurzaam’ op ieder bamboeproduct is gewenst:  vaak is er sprake van een te positieve voorstelling van zaken. Moeten we bamboe daarom mijden? Dit dient per geval te worden bekeken. In sommige gevallen kunnen de voordelen groter zijn dan de nadelen.

Bovendien kunnen ook andere aspecten dan duurzaamheid een rol spelen bij de aanschaf. Zo heeft bamboe meer eigenschappen die de moeite waard kunnen zijn. De kleur en textuur van bamboe plaatmateriaal en vloerdelen geven je interieur een mooie uitstraling. Bamboe is flexibel en veel minder gevoelig voor krimp en uitzetting als gevolg van vocht dan hout, wat in sommige gevallen erg handig kan zijn. Bamboe in kleding heeft als voordeel dat het erg prettig is om te dragen. Voor sommigen kan het daarom een prettig plantaardig alternatief zijn voor zijde.